Komm heut’ Abend mit Geschichten

Op 4 mei presenteerde ik een herdenkingsbijeenkomst in de Goudse Sint Jan voorafgaand aan de plechtigheid op de Markt. De Goudse burgemeester stak samen met de burgemeester van het Duitse Solingen (de zusterstad van Gouda) een kaars aan, en ze lazen beiden deze strofe van het gedicht van Leo Vroman ‘Vrede’ in hun moedertaal:

Komm heut‘ Abend mit Geschichten

Wie der Krieg verschwunden ist,

hundert Mal kannst du berichten

Alle Male weine ich.

Ik vond het ontroerend om juist deze tekst in het Duits te horen. Hoe is het voor een Duitser om de oorlog te herdenken? Voor de eerste, tweede of derde generatie.

Ik las het boek ‘de Vrouwen van Lingenfels’ van Jessica Shattuck. Deze Amerikaanse auteur ontdekte dat dat haar Duitse grootouders aanhangers waren geweest van het nazisme, en raakte hierdoor gefascineerd. Haar onderzoek naar haar familiegeschiedenis vormde de aanleiding voor deze roman over ‘het grijze gebied tussen goed en kwaad’.

Hoewel ik eerst wat moest wennen aan de schrijfstijl, raakte ik steeds meer betrokken op de personages: de drie vrouwen die deze roman dragen, vrouwen wiens mannen betrokken waren bij de mislukte aanslag op Hitler. Het verhaal speelt zich afwisselend af in de aanloop naar de oorlog, het uiteenvallen van het Duitse Rijk in 1945 en met name ook de nadagen van de Tweede Wereldoorlog.

Het is een akelig actueel boek waarin de kracht van populisme en propaganda wordt blootgelegd, maar je ook achterlaat met vragen over liefde, schuld, overleven en vergeving.

Zus

Ik ben de kleine zus van Peter. Hij noemde mij ook steevast (en soms nog weleens) Zus. Mensen die ons beiden kennen, zullen beamen dat we in velerlei opzichten tegenpolen zijn. Maar we hebben een gezamenlijke liefde: geschiedenis.

De prachtige dubbelbiografie ‘Cecile en Elsa, strijdbare freules’ van Elisabeth Leijnse gaat over de zussen De Jong van Beek en Donk. Ze worden halverwege de 19e eeuw geboren in een vrijzinnig aristocraten-gezin. De levens en -karakters- van deze vrouwen zijn grillig, emotioneel en razend interessant; evenals de tijd waarin ze leefden.

Het is de biografe geweldig gelukt een selectie te maken uit de enorme hoeveelheid documentatie (brieven, dagboeken) en tot een goed leesbaar geheel te komen. Niet voor niets heeft ze de Libris Geschiedenis prijs gewonnen. De jury schrijft: ‘Dit meeslepende boek is levensgeschiedenis, cultuurgeschiedenis en maatschappij geschiedenis ineen’ .

Omdat je van wieg tot graf Cecile en Elsa volgt, word je meegenomen in hun persoonlijke ontwikkeling. Ze worden beïnvloed door mensen, door levensgebeurtenissen en niet in de laatste plaats door de tijdgeest. Ze schrijven in al hun kwetsbaarheid, naïviteit en nuffigheid. Ook lees je hun reflecties op latere leeftijd; hun voortschrijdend inzicht of verbittering.  

De relatie tussen de zussen is ook intrigerend; het gaat er zeker niet steeds harmonieus aan toe in de brieven. Wat dat betreft zou een dubbelbiografie over Peter en Mirjam een stuk minder interessant zijn.

De kus

De Kus van Gustav Klimt is wereldberoemd. Vandaag zagen we deze en andere werken van de Oostenrijkse kunstenaar in een indrukwekkende gedigitaliseerde vorm van licht en geluid. Fabrique des Lumieres is nog maar net geopend in de Zuiveringshal van de voormalig Westergasfabriek in Amsterdam. We vierden vandaag onze liefde en onze trouwdag, samen met Siem.

19 jaar geleden ontmoetten Marien en ik elkaar tijdens de theatervoorstelling KUS, over de laatste dagen van Jezus. Als Maria kuste ik met Jezus, maar achter de schermen met de decorman..

5 jaar later kusten we elkaar in het Goudse stadhuis temidden van alle vrienden en familie. Het was 3 mei 2008. Het was een onvergetelijk mooie lentedag.

Abel Herzberg schreef een novelle met daarin het gedicht ‘Alles is fragment’. De laatste strofe stond op onze trouwkaart. Het leven bestaat uit fragmenten en toevalligheden die je levensverhaal vormen. Een geheel waarin je uiteindelijk samenhang en zin kunt ervaren.

Er is in ieder woord een woord,

Dat tot het onuitspreekbare behoort;

Er is in ieder deel een deel

Van het ondeelbare geheel,

Gelijk in elke kus, hoe kort,

Het hele leven meegegeven wordt.

Toen de haan tweemaal kraaide

‘Vroeg ik mijn denken

of God wel bestond

kreeg ik tot antwoord 

alleen een niet weten.’

(Lied 824, Liedboek van de Kerken)

Een van de redenen waarom ik religiestudies ben gaan studeren als 22-jarige was toch ook een beetje omdat ik wilde weten of God bestond. De wetenschappelijke studie bleek geen antwoord te geven op die vraag.  Mijn afstudeerrichting werd godsdienstpsychologie: Als God laat zich niet kennen middels de wetenschap, dan maar de mens onderzoeken die het goddelijke ervaart, of zegt te ervaren.

Misschien door deze voorgeschiedenis, greep ‘Het vergeten seizoen’ van Peter Delput me direct bij de kladden. Hoofdpersoon pastoor Peters -hij heeft die naam natuurlijk niet toevallig- is een wat bangige man die heen en weer geslingerd wordt tussen geloof en rede. Het verhaal start met het tweemaal kraaien van de haan terwijl hij zich tevergeefs probeert te ontlasten in het huisje in de tuin van de pastorie (hij heeft constipatie). Dat belooft wat..

De pastoor wordt in de winter van 1860 door de bisschop gezonden een wonder te onderzoeken. In een gehucht in Gelderland raakt het doodzieke meisje Lidia iedere week in extase en ontvangt daarbij de stigmata van Jezus: haar handen en voeten bloeden. Er ontstaat een cultus in het dorp rond Lidia, maar de atheïstische dorpsarts Wessels vermoedt bedrog. De dokter weet de pastoor te verleiden om het meisje op de proef te stellen. 

De roman leest als een spannende historische detective, maar het is gelaagd op alle fronten: schitterende personages, sferische beelden; het decor van het Gelderse winterlandschap wordt door de auteur opgebouwd als een Hollandse meester. Wordt Lidia ontmaskerd? Valt pastoor Peters van zijn geloof? Welke rol speelt de huishoudster en haar idiote zoon? Ik zal het niet verklappen. Het is prachtig en gruwelijk tegelijk. 

Het is geen boek waarin er afgerekend wordt met een religieus milieu of met het geloof als zodanig. Het is mysterieuzer, tegenstrijdiger, prikkelender.  Zoals het geloof zelf, zou ik bijna zeggen. 

Hier wonen ook mensen

Marien heeft zijn oude liefde fotograferen weer opgepakt. Iedere dag om 7.50 uur plaatst hij een foto op Instagram met een kijkje achter de schermen van Gouda750. Ik vind het enig dat hij dat doet, maar hier wordt ook direct een grappig verschil tussen ons zichtbaar; waar hij direct aanslaat op een mooi beeld, gaat mijn hart pas echt sneller kloppen van taal.  

Ik word gelukkig van mooi taalgebruik, van poëzie, een goede roman, en zeker ook van korte verhalen. Een onderschat genre als je het mij vraagt. Ik ben dol op de korte verhalen van Alice Munroe, Toon Tellegen of Annelies Verbeke. 

Dit weekend las ik de bundel ‘Hier wonen ook mensen’ van Rob van Essen; 15 korte verhalen waarin de hoofdpersonen op zoek zijn naar geluk, verlossing of verlichting. 

Recensent Rutger Martens zegt:  Veel van de verhalen in deze bundel neigen naar het absurde. En wellicht hebben alle goede korte verhalen dat nodig. Een kort verhaal ontstaat door een ingeving, een gedachte die een lach- of denkrimpel veroorzaakt. Een ingeving die te klein is om er een hele roman op te bouwen, maar perfect voor een kort verhaal. Rob van Essen verzamelt zijn fantastische ideeën en brouwde er in de heksenketel tussen zijn oren wederom een mooie bundel van.

Ik heb genoten van absurde gedachtekronkels Van Essen, en kan het niet laten om soms stukjes aan Marien voor te lezen die dan beleefd hummend even opkijkt terwijl hij zijn 7.50 foto voor de volgende dag aan het bewerken is..