Ze is 96 en we praten over euthanasie. Dat is nog een hele soesa, weet ze me te vertellen. Dus ik zit mijn tijd nog wel even uit. Zo lang kan het toch ook niet meer duren.

Ze interesseert zich nog altijd voor alles wat er in de wereld gebeurt. De oorlog in Oekraïne, de Queen die haar verjaardag viert (Ik ben dol op koningshuizen, en ook op Downtown Abbey) en Mark Rutte die volgens haar veelste joviaal doet met dat gezwaai op die fiets.

We spreken over levenservaring en levenswijsheid, en ik vraag haar wat zij tegen de wereldleiders zou zeggen als die hier in haar appartement bij ons aan tafel zouden zitten.

Ik zou aan ze vragen of ze nog weleens slapen, zegt ze. 

Voordat je naar bed gaat kijk je doorgaans in de spiegel en overdenk je de dag en je daden. En daarnaast heb je slaap nodig om uit te rusten, om zo de volgende dag verstandige beslissingen te kunnen nemen. 

Naast een Ministerie van de Toekomst, misschien ook een Ministerie voor Levenservaring installeren? 

Siem staat hier voor ‘La Decadencia’ van Thomas Couture uit 1847. Dit schilderij was indirect een kritiek op de regering van die tijd (julimonarchie 1830-1848) die de schilder vergeleek met de decadentie van de Romeinen in de klassieke oudheid.

Kunstenaars zijn essentieel om onze blik op onze samenleving, en op onze menselijke soort scherp te houden. Dat kan middels confronterende kunst, protestliederen of punk, geëngageerde literatuur of poëzie, en niet te vergeten door satire en humor.

Gisteravond was ik bij ‘De mens en ik’ van cabaretier en filosoof Tim Fransen. Ik vond het een enorm geestige, scherpzinnige voorstelling met veel stof tot nadenken en napraten.

Fransen zet ‘onze diersoort’ genadeloos in zijn hemd; de zelfspot druipt ervan af. Hij zoomt uit om met de ogen van buitenaardse wezens naar de menselijke soort te kijken; de decadentie en arrogantie van de homo sapiens (de ‘wijze’ mens) is tragikomisch. De mensheid is kampioen om alles wat krom is, recht te lullen.

Het is geen goed idee om cynisch te worden, zegt hij. Ik ben een vrolijke pessimist. Feit is dat de mensheid ten onder gaat. Maar dat mag de pret niet drukken.

Hieronder een fragment uit een eerdere voorstelling.

Op 4 mei presenteerde ik een herdenkingsbijeenkomst in de Goudse Sint Jan voorafgaand aan de plechtigheid op de Markt. De Goudse burgemeester stak samen met de burgemeester van het Duitse Solingen (de zusterstad van Gouda) een kaars aan, en ze lazen beiden deze strofe van het gedicht van Leo Vroman ‘Vrede’ in hun moedertaal:

Komm heut‘ Abend mit Geschichten

Wie der Krieg verschwunden ist,

hundert Mal kannst du berichten

Alle Male weine ich.

Ik vond het ontroerend om juist deze tekst in het Duits te horen. Hoe is het voor een Duitser om de oorlog te herdenken? Voor de eerste, tweede of derde generatie.

Ik las het boek ‘de Vrouwen van Lingenfels’ van Jessica Shattuck. Deze Amerikaanse auteur ontdekte dat dat haar Duitse grootouders aanhangers waren geweest van het nazisme, en raakte hierdoor gefascineerd. Haar onderzoek naar haar familiegeschiedenis vormde de aanleiding voor deze roman over ‘het grijze gebied tussen goed en kwaad’.

Hoewel ik eerst wat moest wennen aan de schrijfstijl, raakte ik steeds meer betrokken op de personages: de drie vrouwen die deze roman dragen, vrouwen wiens mannen betrokken waren bij de mislukte aanslag op Hitler. Het verhaal speelt zich afwisselend af in de aanloop naar de oorlog, het uiteenvallen van het Duitse Rijk in 1945 en met name ook de nadagen van de Tweede Wereldoorlog.

Het is een akelig actueel boek waarin de kracht van populisme en propaganda wordt blootgelegd, maar je ook achterlaat met vragen over liefde, schuld, overleven en vergeving.

Ik ben de kleine zus van Peter. Hij noemde mij ook steevast (en soms nog weleens) Zus. Mensen die ons beiden kennen, zullen beamen dat we in velerlei opzichten tegenpolen zijn. Maar we hebben een gezamenlijke liefde: geschiedenis.

De prachtige dubbelbiografie ‘Cecile en Elsa, strijdbare freules’ van Elisabeth Leijnse gaat over de zussen De Jong van Beek en Donk. Ze worden halverwege de 19e eeuw geboren in een vrijzinnig aristocraten-gezin. De levens en -karakters- van deze vrouwen zijn grillig, emotioneel en razend interessant; evenals de tijd waarin ze leefden.

Het is de biografe geweldig gelukt een selectie te maken uit de enorme hoeveelheid documentatie (brieven, dagboeken) en tot een goed leesbaar geheel te komen. Niet voor niets heeft ze de Libris Geschiedenis prijs gewonnen. De jury schrijft: ‘Dit meeslepende boek is levensgeschiedenis, cultuurgeschiedenis en maatschappij geschiedenis ineen’ .

Omdat je van wieg tot graf Cecile en Elsa volgt, word je meegenomen in hun persoonlijke ontwikkeling. Ze worden beïnvloed door mensen, door levensgebeurtenissen en niet in de laatste plaats door de tijdgeest. Ze schrijven in al hun kwetsbaarheid, naïviteit en nuffigheid. Ook lees je hun reflecties op latere leeftijd; hun voortschrijdend inzicht of verbittering.  

De relatie tussen de zussen is ook intrigerend; het gaat er zeker niet steeds harmonieus aan toe in de brieven. Wat dat betreft zou een dubbelbiografie over Peter en Mirjam een stuk minder interessant zijn.

De Kus van Gustav Klimt is wereldberoemd. Vandaag zagen we deze en andere werken van de Oostenrijkse kunstenaar in een indrukwekkende gedigitaliseerde vorm van licht en geluid. Fabrique des Lumieres is nog maar net geopend in de Zuiveringshal van de voormalig Westergasfabriek in Amsterdam. We vierden vandaag onze liefde en onze trouwdag, samen met Siem.

19 jaar geleden ontmoetten Marien en ik elkaar tijdens de theatervoorstelling KUS, over de laatste dagen van Jezus. Als Maria kuste ik met Jezus, maar achter de schermen met de decorman..

5 jaar later kusten we elkaar in het Goudse stadhuis temidden van alle vrienden en familie. Het was 3 mei 2008. Het was een onvergetelijk mooie lentedag.

Abel Herzberg schreef een novelle met daarin het gedicht ‘Alles is fragment’. De laatste strofe stond op onze trouwkaart. Het leven bestaat uit fragmenten en toevalligheden die je levensverhaal vormen. Een geheel waarin je uiteindelijk samenhang en zin kunt ervaren.

Er is in ieder woord een woord,

Dat tot het onuitspreekbare behoort;

Er is in ieder deel een deel

Van het ondeelbare geheel,

Gelijk in elke kus, hoe kort,

Het hele leven meegegeven wordt.