Ik las het nieuwste boek van Adriaan van Dis voor mijn boekenclub. Deze roman ‘Ik kom terug’ gaat over de laatste maanden van zijn hoogbejaarde moeder. Van Dis heeft niet veel contact met zijn moeder. Dat is best begrijpelijk. Marie van Dis is bepaald geen warme, liefdevolle moeder. En de ouderdom maakt haar ook nog niet milder:

“Dat is de ouderdom,” zei ze sarcastisch, “je karakter slijt niet als je ouder wordt, het kookt in, de kern komt boven. We worden allemaal een bouillonblokje van onze eigen soep.”

Toch komen moeder en zoon in deze laatste weken wat dichter bij elkaar. Zij wil haar verhalen kwijt want ‘met een lichter hoofd, reis je makkelijker’. Hij wil haar verhalen horen en opschrijven. Ze sluiten een pact: hij krijgt haar levensverhaal in ruil voor een pil om te mogen sterven. In ontzettend geestige passages –een mooie taal- wordt beschreven wat voor vrouw Marie is en hoe ze zo geworden is. Haar leven is getekend door een moederloze jeugd op het Zeeuwse platteland, haar leven als vrouw van een militair in Nederlands Indie, haar ervaringen in een Jappenkamp. Zijn leven is getekend door zijn Indische jeugd, zijn getraumatiseerde agressieve vader -en moeder die daarvan wegkeek- en hem voor haar zweverige praktijken als proefkonijn gebruikte. Erg geestig zijn de dialogen tussen moeder en zoon waar ze elkaar niet sparen. Een hilarisch –maar tegelijkertijd treurig moment -is wanneer hij genoeg van haar bevelen heeft, en goedkope koekjes bij de Albert Heijn voor haar meeneemt in plaats van de dure koekjes van Huize van Laack:

Mijn moeder keek verstoord op uit een boek: ‘Die wil ik niet’. –‘Volkoren, biologisch geteeld’. Ik loog en liet me niet kleineren. –‘Ik eet geen fabrieksspul.’ En toen brak er iets. Met een armzwaai veegde ik de zakken en rollen van tafel en zette mijn voet erop. Vijfenzestig jarige oude zoon stampt koekjes tot gort. Mijn vriendin probeerde nog een rol biscuit te redden, maar ik duwde haar opzij. Pulver maakte ik ervan, buskruit, -tot in de naden van de oude pers’.

Toen we het boek vorige week bespraken, was ik pas halverwege, en kon weinig sympathie opbrengen voor deze boosaardige vrouw. Er ontspon zich een gesprek over verantwoordelijkheid als mens. Of de dingen die je meemaakt in je leven je vrijpleiten voor hoe je met mensen omgaat. Ik was streng voor moeder Marie en kon haar gedrag niet rechtvaardigen. Maar ik heb het boek uitgelezen en zag toch heel voorzichtig wat zachte plekjes van deze vrouw doorschemeren. Temeer omdat Adriaan –met hulp van zijn psycholoog- ook de mooie, grappige kanten van zijn moeder opschrijft en belicht. Bijzonder om dit verwerkingsproces als het ware zo te volgen. Al met al vond ik het een prachtig, grappig en eerlijk verhaal van twee levens die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn en blijven.