Twee mooie jonge mensen in de collegebanken van de Uva. Ze kijken verliefd naar elkaar. Het zijn Yehya (30) en Roba (31). Hun verhaal is niet zomaar een mooi liefdesverhaal. Ze komen uit Syrië en verlieten hun moederland een halfjaar geleden. Ze lieten alles achter wat hun dierbaar was. Hun ouders, hun vrienden, hun universiteit, hun leven. Ze trouwden net voordat ze samen aan de risicovolle tocht in een rubberboot begonnen om naar Europa te vluchten. Ze kwamen in Nederland terecht. Roba vertelt: “In Syrië is het leven bevroren, er is daar niets meer: geen veiligheid, geen eten, geen werk, geen studie, niets.” Yehya voegt toe: ‘Iedereen die vecht, verliest in deze oorlog. Dit moet stoppen!’ Ze pakken elkaars hand. Als ze over het afscheid van hun familie vertellen is de pijn en verdriet voelbaar. Het ontroert me .

Niet lang geleden zat ik ook in diezelfde collegebanken van de Uva. Dit had ook mij kunnen overkomen..

Filmproject www.dithadookmijkunnenoverkomen.nl  toont een reeks korte filmportretten van vluchtelingen, gemaakt door steeds een andere filmmaker. Als je vijf minuten hebt, kies een filmportret uit (klik op bovenstaande link). Het is zeer de moeite waard.

Hieronder de trailer:

Gisteren bezocht ik met collega Joyce het Humanity House in Den Haag. Dit ter inspiratie voor onze cursus ‘Begeleiding van Vluchtelingen’ die we samen aan het ontwikkelen zijn. In het Humanity House gaat het over (on-)menselijkheid. Er zijn tentoonstellingen, er worden filmavonden georganiseerd en er is een museum/ervaringstour waarin je beleeft hoe het is om vluchteling te zijn.

Een van de tentoonstellingen is de Asielzoekmachine waarin je wordt meegenomen in de wereld van asiel. Hoe werkt ons asielbeleid? En hoe zouden we eigenlijk willen dat het werkt? Wat maakt een asielzoeker mee als hij op Schiphol aankomt en wat gebeurt er nu precies in Ter Apel? (www.asielzoekmachine.nl). Het is geen gemakkelijk onderwerp en eerlijk is eerlijk; ik kijk er soms ook liever van weg. Het is zo’n groot en onoverzichtelijk probleem. En ik voel me ook machteloos. Wat moet je er nog over zeggen zonder te vervallen in clichés of boosaardige reacties op intolerante Nederlanders of falend beleid?

Ik werd geraakt door de korte documentaire The Island of all Together. Deze film is gemaakt door Philip Brink en Marieke van den Velden. Zij nodigden toeristen en vluchtelingen op Lesbos uit om met elkaar in gesprek te gaan. Zittend op een bankje- met hulp van een oortje waardoor ze elkaar kunnen verstaan- ontstaan er prachtige gesprekken. Gegarandeerd een brok in je keel en een stimulans om vooral met elkaar in gesprek te gaan in plaats van over elkaar te praten.

trailer: https://vimeo.com/14506079 of de hele film (22 minuten)

Gisteren een heerlijke dag gehad met veel inspirerende input. Siem logeerde bij opa en oma en wij vertrokken tegen twaalven naar Alkmaar voor Zin-op-Zondag. Dit is een samenwerkingsproject tussen TAQA Theater de Vest en de Grote Kerk van Alkmaar waarbij ‘de traditie van zingeving, verdieping en verbondenheid uit de traditionele kerkgang wordt voortgezet maar waarbij de dominee op de kansel plaatsmaakt voor columnisten, filosofen, schrijvers, politici, wetenschappers.’
Een soort Preek van de Leek dus maar dan in een ruimer jasje; weinig liturgie maar wel een preek gevolgd door een tafelgesprek, en veel muziek. De huis-band van Zin-op-Zondag in Alkmaar is de Kift. Dat alleen al, was genoeg reden voor ons om te gaan!

Filosoof Frank Meester loodste ons door het programma dat gister in het teken stond van ‘Hebzucht’, een van de zeven hoofdzonden. Stine Jensen verzorgde de preek (ze zal wel denken dat ik een soort groupie van haar ben en haar overal volg) en ze nam ons mee naar een ervaring uit haar yoga-klas. Een van de opdrachten binnen die klas was de zogenaamde ‘Gift-Exchange’ Je moest een ding in gedachten nemen wat belangrijk voor je was: Iets van grote (emotionele) waarde dat onvervangbaar is en wat je echt zou missen als je het kwijt zou raken. Juist dat ding moest je weggeven aan iemand in je groep. Natuurlijk kregen ook wij diezelfde opdracht. Dat viel nog niet mee. Maar uiteindelijk had ik iets; de zeefdruk van Jasper Krabbe. Het collage-werk wat in onze huiskamer letterlijk een grote plaats inneemt-het ding is 180 bij 180- is prachtig, hij is tof ingelijst, heeft mooie kleuren, en we hebben het gekocht van het cadeaugeld van ons huwelijk. Iedere morgen als ik beneden kom ben ik er weer mee in mijn nopjes. Daarbij is hij ook behoorlijk wat geld waard. Toen ik aan de gift-exchange dacht, betrapte ik mij op een schaamtevolle gedachte: Degene die dit krijgt heeft wel een goede vangst. Zeker als ik daar bijvoorbeeld een lelijk knuffelkonijn voor terugkrijg die voor die persoon van onschatbare waarde is, maar waar ik niks aan heb. Misschien zou ik toch maar beter mijn oude knuffel weggeven’. Wat erg! Hoewel ik altijd rondtoeter dat ik absoluut niet materialistisch ben, was dit nogal een confronterende ontdekking van mezelf.

De conclusie van de middag was dat een beetje hebberigheid niet erg is. Het is de motor om welvaart te bewerkstelligen, om te werken, om je te ontwikkelen. Maar het zou wel goed zijn je af te vragen wil ik al deze spullen echt, of wordt dat verlangen wellicht erg aangewakkerd door het systeem van kapitalisme en consumptie? Door vaker een soortgelijke oefening als the Gift-Exchange te doen, en daadwerkelijk iets weg te geven wat belangrijk voor je is, krijg je daar vaak iets heel moois voor terug. Namelijk een verhaal achter een object, een ontmoeting met de gever. En ruimte.

We praatten na aan lange tafels met soep, brood en wijn met onbekende tafelgenoten. En De Kift speelde: Er gaat een zilveren muntstuk van hand tot hand …

Hieronder een link naar mijn favoriete nummer van De Kift: https://www.youtube.com/watchv=YLD3T9SsP7A&index=13&list=PLkiUmXZIi6m2Sq2xG2MckJKcw8IIBZ-3e

Een paar weken geleden ontving ik een mail van uitgeverij Grosveld: ‘Uw theaterstuk Tuinstraat 14 wordt op 13 februari gespeeld in Gelselaar’. In 2000 schreef ik dit toneelstuk samen met mijn CJV-en toneelmaatje Sjoerd van Leeuwen. Op zijn kamertje in Waarder hebben we heel wat avonden samen achter de computer gezeten. De verhaallijn en de personages kwamen grotendeels van mij (een nieuweling probeert zijn weg te vinden in een sjofel studentehuis met allerlei stereotype studenten) maar Sjoerd was de meester van de dialogen en de grapjes. Sjoerd studeerde biologie en kriebelde tijdens zijn colleges absurde ideeën en woordgrapjes op papiertjes. Hij toverde die dan uit een van de zakken van zijn legergroene broek tevoorschijn en die verwerkten we dan in het script. Een van de personages Oele -tiendejaars Arabische letterkunde en filosofie- kwam regelrecht uit zijn brein en hij viel min of meer samen met zijn eigen creatie. Het hele dorp leefde destijds mee met onze premiere; de plaatselijke kapper ontdeed Sjoerd van al zijn haar met uitzondering van een staartje bovenop, mijn ome Cor reed rond met aanplakbiljetten in zijn bestelbus en we repeteerden in de werkplaats van de Driebrugse loodgieter. Mooie dorpse herinneringen die enerzijds een mensenleven geleden lijken, anderzijds voelen als de dag van gister.

Ik ontving nu voor het eerst bericht dat Tuinstraat ten tonele gebracht werd. Het stuk wordt zelden gespeeld en de uitgever kon mij ook niet meer vinden na een aantal verhuizingen. In google maps vond ik Gelselaar uiteindelijk: een dorpje in het oosten van het land met 700 inwoners. Samen met mijn Jolanda (trouwe metgezel van mijn jeugd en in Tuinstraat ‘artistieke Pien’) toog ik gisteren naar de Achterhoek. Op het raam van het dorpshuis/café zagen we Tuinstraat 14 aangekondigd. Toch bijzonder om je eigen naam op het affiche te zien staan, naast de naam van Sjoerd, die inmiddels alweer 6 jaar geleden is overleden..

We schoven aan een tafeltje met een Perzisch tapijtje en de dame van het dorpshuis bakte patat voor ons met een gehaktbal. Zes piepjonge spelers kwamen zenuwachtig naar ons tafeltje “Ik speel Pien in uw toneelstuk mevrouw”. We voelden ons acuut stok-oud, zeker toen we ons realiseerden dat deze jongeren nog niet geboren waren toen wij het schreven.. Het was een nostalgische en hartverwarmende avond, waar de herinnering aan Sjoerd prominent was. Zes jaar na zijn dood werd er nog gelachen om zijn grappen, struikelden ook deze acteurs over zijn onnavolgbare zinsconstructies en werd het verhaal van Sjoerd van Leeuwen opnieuw verteld in een Gelders kerkdorp.

Vorige week hield ik een lezing voor het Humanistisch Verbond gebaseerd op de Socrateslezing 2014 van de Amerikaans-Duitse filosofe Susan Neiman. Susan Neiman, geboren in 1955 Atlanta in een seculier joods gezin, was een drop-out op de middelbare school: “Ik liep met demonstraties mee tegen de oorlog in Vietnam en was een verlate hippie” zegt zij over die periode. Op haar 17^e las de boeken van Simone de Beauvoir en viel voor de filosofie. Ging filosofie studeren in Harvard en promoveerde op de Verlichtingsfilosoof Kant. Nog steeds klinkt het gedachtegoed van Kant door in de boeken die zij heeft geschreven. Volgens Kant moeten we de werkelijkheid waar we ons in bevinden even serieus nemen als de wereld zoals die zou moeten zijn. Susan Neiman vindt dat wij als Europeanen de waarden uit de Verlichting, waar Europa op gegrondvest is, weer moeten herwaarderen:

1. Het recht op geluk voor iedereen
2. De mogelijkheid (en verplichting!) om zelf te denken
3. Eerbied voor het leven en waarden zoals rechtvaardigheid of schoonheid
4. Hoop op morele vooruitgang.

Neiman is actief geweest in de campagne voor president Obama en dat er nu een zwart gezin in het Witte Huis woont vindt zij een voorbeeld van morele vooruitgang. Ze bekritiseert de cynische houding van de Europeanen die hun welvaart, democratie en sociale stelsel voor lief nemen en bagatelliseren. “Als we allemaal met onze armen over elkaar gaan zitten en hoofdschuddend naar de wereld kijken omdat het toch niks meer wordt, dan wordt het ook niks!

Ik kan me enorm optrekken aan dit soort intelligente en krachtige vrouwen. Neiman zelf werd geïnspireerd door een andere sterke vrouw: Hanna Arendt. Hanna Arendt (ook een Amerikaans-Duitse-joodse filosofe) is o.a. bekend geworden door haar boeken over het Eichmann-proces waarin zij tot de conclusie komt dat Eichman slechts een ambtenaar was, een bureaucraat die handelde omdat hij een bevel opvolgde. Arendt liet zien dat het desastreuze gevolgen heeft als je niet zelf nadenkt.

Gisteravond keek ik een documentaire over Heinrich Himmler ‘The decent One’ (een fatsoenlijke nazi). Himmler wordt niet gedreven door Befehl ist Befehl maar is volledig overtuigd van het nationaal socialistische gedachtengoed. Hij wist zeker dat het Arische ras het enig goede was, en beriep zich op Duitse deugden zoals ‘fatsoen’ en ‘orde’ om de gruwelijke nazipraktijken te rechtvaardigen. Hij wordt ook wel de architect van de holocaust genoemd. Op basis van brieven, dagboeken, foto’s en historische opnamen probeert de documentairemaakster Vanessa Lapa om zijn ideeën, idealen, plannen te doorgronden. Wat voor mens was hij? En hoe dachten zijn echtgenote, maîtresse en dochter over hem? Na de oorlog hebben zijn vrouw en dochter vier jaar gevangen gezeten. Zijn dochter Gudrun leeft nog.
Onvoorstelbaar vind ik te lezen dat zij geen afstand heeft genomen van de denkbeelden van haar ouders. Ze is zelfs sinds 1951 actief in de stichting Stille Hilfe die veroordeelde voormalige SS’ers ondersteunt en geld inzamelt voor de neo-nazi-beweging. Door het zien van de film kun je enigszins begrijpen dat kinderen zoals Gudrun gehersenspoeld zijn in hun jeugd. Maar toch. Kant, Neiman en Arendt zullen zeggen dat ieder mens met voortschrijdend inzicht zou moeten inzien dat alles wat je vroeger geleerd hebt dwars indruist tegen de universele morele wetten, en dat je zelf de verplichting hebt te denken.