Gisteren thuisgekomen na vijf heerlijke dagen Oerol. Ook dit jaar weer prachtige, schurende en ontroerende voorstellingen, leuke verwachte en onverwachte ontmoetingen, een harde wind, felle zon en.. volle maan! Iedere avond na een late voorstelling fietsen we terug ‘au clair de la lune’.

Maandagavond namen we plaats in het kerkje van Midsland. Boven ons  het indrukwekkende kunstwerk van de Britse kunstenaar Luke Jerram; een perfect lijkende maan met een diameter van 7 meter. Op deze ‘maan-dagnacht’ van kunst en wetenschap hoorden we colleges, bespiegelingen en liedjes over de maan.

Prof. dr. Heine Falcke is hoogleraar astrofysica aan de Radboud Universiteit (en religieus!) Hoewel alle colleges -voor een alfa als ik- nogal ‘bèta’ waren, zijn een aantal dingen uit zijn betoog me bijgebleven. Al eeuwenlang fascineert en inspireert de maan mensen. Het is het enige hemellichaam die we zo goed met het blote oog kunnen zien. Je kunt zelfs de structuur van de maan zien; kraters, schaduwplekken. De maan spreekt tot de verbeelding. Er zweven meer manen in ons zonnestelsel, maar onze maan is de trouwe metgezel van de aarde. Hij draait om onze aarde heen. En. ..hij beschermt onze planeet tegen kometen en ander losvliegend onheil.

Het is dus niet zo gek dat de maan voelt–althans zo ervaar ik het- als een troostende en geruststellende aanwezigheid. Waar je ook bent op aarde, de maan is altijd dezelfde. Hij (of zij) reist met je mee en schijnt je bij. Zij beschermt onze kwetsbare planeet met alle leven erop door haar vaste baan rond de aarde. En bij het licht van de maan ziet alles er anders uit.

Ook bezochten we de prachtige voorstelling Kopland van PeerGrouP en Gouden Haas. De melancholieke gedichten van Rutger Kopland op een koptelefoon, wij zittend op een klapstoeltje met als decor een prachtige wolkenlucht en een heuvel. Twee acteurs en een glazen kas. Ik vond het schitterend.

De dichter en psychiater Kopland werd geïnspireerd door het landschap en de natuur. Hij dichtte over het maanlicht:

Grasveld in het maanlicht

Je raapt een pop uit het gras

maar je weet niet welk verdriet

het was dat je terugvindt

de maan doet wat hij wil

hij beduimelt het kleine

landschap in de zandbak

geel als een prent

bij je grootmoeder

hij zet een schilderachtig

speelgoed-paard in galop

over de prairie.

Gisteravond bezocht ik met Marien, Annette en Marc het Movies that Matter festival in Den Haag. We bekeken de slotfilm Newton van de Indiase regisseur Amit Masurkar, een film die in de prijzen viel op een filmfestival in Berlijn. De zeer punctionele ambtenaar Newton wordt aangesteld als coordinator van een stembureau en wordt uitgezonden naar een van de meest afgelegen en gevaarlijkste stemdistricten in India. Hij doet er alles aan om de 78 stemgerechtigden te kunnen laten stemmen en de procedure eerlijk te laten verlopen. De film toont op een tragikomische manier de enorme kloof tussen de grote stad Delhi en de afgelegen dorpjes in de jungle. En dat leidt tot nogal wat spraakverwarring, letterlijk en figuurlijk.

De hoofdrolspeler Rajkummar Rao zegt: “The film portrays the power of democracy that we live in and the power of voting that so many people don’t understand the value and importance of”. Als Newton teleurgesteld is omdat de verkiezingen niet verlopen zoals hij had beoogd, zegt de locale medewerkster tegen hem “Verandering verloopt in kleine stapjes” Misschien wel de centrale boodschap van de film.

Zoals misschien bekend zit het (wereld-)reizen mij niet echt in het bloed. En India staat bepaald niet op mijn verlanglijst. Uren in een vliegtuig, overvolle steden, smerig en met een groot risico om een enge ziekte op te lopen..Tegelijk ben ik wel nieuwsgierig naar het leven daar; naar de bevolking en cultuur, Daarom ben ik zo blij met types als Floortje Dessing die verre oorden voor mij bezoeken en daar mooie televisie van maken. Of films zoals Newton die mij iets laten ervaren van het verre India anno 2017.

“Movies that Matter gelooft in de kracht van cinema als instrument om onverschilligheid te bestrijden. Film heeft meer dan ieder ander medium het vermogen ogen te openen. Het kan aanzetten tot invoelen en meevoelen, tot nadenken en napraten” (website missie en visie MTMF)

Missie volbracht. Volgend jaar mag het festival weer op mijn bezoek rekenen.

De afgelopen weken volgden Marien en ik de prachtige serie Krabbe zoekt Picasso. Meesterverteller Jeroen Krabbe bezoekt de plaatsen waar Picasso geleefd en gewerkt heeft en schetst een beeld van de mens achter de kunstenaar. Pablo raakte als kleine jongen gefascineerd door het stierengevecht. Volgens Krabbe moest hij gegrepen zijn door enerzijds de elegantie van het gevecht tussen stier en matador en tegelijkertijd de wreedheid van de slachtpartij. De stier en het stierengevecht zullen altijd een motief in zijn werk blijven. Het lijkt een afspiegeling zijn van zijn leven en omgang met vrouwen die hij allereerst adoreert en verleidt, maar vervolgens bedrogen achterlaat.
Ik werd geraakt door de scene waarin verteld werd dat twee van zijn vrouwen in zijn atelier geconfronteerd werden met elkaar en zij elkaar letterlijk in de haren vlogen. Picasso stond op een ladder, keek ernaar -met genoegen zo lijkt het- en maakte er zelfs een schilderij van (Birds in Cage, 1937). De witte duif is Marie Therese, de vrouw bij wie hij een kind had. De zwarte duif is Dora Maar, zijn minnares die model stond voor zijn meesterwerk de Guernica en waar hij op dat moment aan werkte.

En niet alleen was hij slecht in duurzame liefdesrelaties. Tijdens de Tweede Wereldoorlog nam hij niet de moeite om voor zijn Joodse vriend op te komen en aan het einde van zijn leven brak hij met al zijn kinderen en kleinkinderen, en ook weigerde de inmiddels steenrijke Picasso een testament op te maken. Het leidde tot dramatische toestanden na zijn dood.

Hoe kan een kunstenaar die zulke diepzinnige en ontroerende kunst maakt, tegelijkertijd zo’n wrede, egocentrische man zijn? Misschien is het te verklaren door een aantal traumatische gebeurtenissen in zijn jonge jaren. Zijn zusje overlijdt aan difterie als zij zeven is. Hij is er kapot van en marchandeert met God; hij biedt aan nooit meer te schilderen als God zijn zusje geneest. Maar dat gebeurt niet en Picasso zweert zijn geloof af. Misschien is hij door deze ervaring een angstig en eenzelvig man geworden die alleen aan zijn schilderkunst trouw bleef?

Zijn laatste zelfportret uit 1971 vind ik zowel fascinerend als van een ongekende treurigheid. Hoewel Pablo Picasso de geschiedenis ingaat als de grootste kunstenaar van de 20^e eeuw, blijft na het kijken van Krabbe’s zoektocht voor mij toch vooral het beeld over van een geniale maar meedogenloze man met tegelijk raadselachtige zachte kanten.  Ik hoop dat ik op een andere manier naar mijzelf zal kijken als de dood bij mij aan komt kloppen..

Jarenlang presenteerden ze samen een talkshow. Ik keek er graag naar. Sinds Pauw het alleen doet, mis ik iets.. Na vanavond weet ik het: Witteman.

Vanavond keek ik een fragment terug uit de uitzending van Jeroen Pauw van afgelopen week (https://t.co/plNcff5tGz) waarin hij ‘t gesprek aangaat met twee christenen (Tijs van den Brink en dominee Paul Visser) en een moslima (Anne Dijk). Het gesprek vond plaats nadat Jeroen in een uitzending tegen een islamitische gast had gezegd: ‘We weten allemaal wel, als je je er een beetje in verdiept, dat die boeken verschrikkelijk zijn, dat ze altijd oproepen tot geweld.’

Het gesprek was zeker boeiend. De gelovigen enerzijds probeerden Jeroen ervan te overtuigen dat hun religie in de kern over liefde gaat en dat hij zich als host genuanceerder over levensbeschouwingen zou moeten uitlaten. Pauw excuseerde zich voor het woord ‘altijd’ in zijn uitspraak maar bleef toch vooral hameren op ‘het feit’ dat heilige boeken in de kern gewelddadig zijn. Immers zo citeerde hij Mulisch: ‘Mensen mogen uit mijn boeken halen wat ze willen, maar Ik heb het erin gezet’

Terwijl ik dit fragment bekeek op de laptop, attendeerde Marien mij erop dat op NPO2 ‘Witteman ontdekt het geluk’ begon. Het was de eerste aflevering van een serie waarin Paul Witteman onderzoekt waar mensen hun geluk vandaan halen. Vanavond onderzocht hij religie. Hij gaat in gesprek met Kees Kraayenoord, voorganger van de kerk Mozaiek0318, een kerk waar elke zondag meer dan tweeduizend mensen samenkomen. In het publiek zat ook godsdienstpsychologe Joke van Saane die vanuit wetenschappelijk oogpunt toelichting gaf over de verhouding geloof-geluk. Een erg mooie uitzending waar zowel voorganger Kraayenoord als Paul Witteman echt met elkaar in gesprek gaan (en ook opvallend veel lachen samen).

Witteman bezoekt de evangelische dienst van Mozaiek0318, spreekt met bezoekers en belicht het bloeiende vrijwillgerswerk binnen de kerk. Witteman laat zich informeren en probeert werkelijk open te staan voor de (geluks-)beleving van zijn gasten. Tegelijkertijd blijft hij bij zichzelf en deelt hij zijn eigen ideeën en gevoelens “Ik reed een beetje chagrijnig terug uit de dienst. Ik bemerkte dat ik jaloers was op zoveel saamhorigheid en geloof. God kan er bij mij gewoon niet in”

Wat een verschil tussen Pauw en Witteman. De cynische, defensieve maar daardoor ook onzekere opstelling van Jeroen Pauw (in ieder geval wanneer het aankomt op religie). En de rustige, kritisch nieuwsgierige opstelling van Witteman. Je krijgt een heel ander gesprek.

Het is een programma naar mijn hart en Witteman is een ervaren interviewer. Je ziet dat hij dit programma maakt omdat hij daadwerkelijk wil weten wat geloof mensen brengt.

Als mensen mij vragen waarom ik religiewetenschapper ben geworden, kan ik ze voortaan verwijzen naar deze uitzending:

http://www.npo.nl/witteman-ontdekt-het-geluk/09-12-2016/VARA_101380909

Gisteren bezocht ik kasteel Amerongen en de tentoonstelling ‘sterke vrouwen’. Het was een heerlijke middag met mijn vriendinnen Sanne en Annette en ik heb weer inspiratie opgedaan voor een nieuwe lezing over ‘Geweldige Vrouwen’!

Een aantal in het oog springende kasteel- vrouwen werden belicht in de rondleiding. Een van die krachtige vrouwen was Anna Elisabeth Christina van Tuyll van Serooskerken. Zij was kasteeldame van 1745 tot 1819. Haar bijnaam was ‘Annebetje’ maar die naam lijkt me niet zo toepasselijk. Zo schattig was ze niet. Ze trouwde op haar 20^e met haar neef en kreeg kort achter elkaar 5 kinderen. Ze hield van literatuur en muziek en schafte veel kostbare boeken en muziekinstrumenten aan. Er is een schriftje bewaard gebleven waarin ze haar filosofische gedachten uiteen zet. Hieruit blijkt dat ze erg intelligent en belezen was en een scherpe mening had over ideeën van filosofen en schrijvers uit die tijd.

Waarschijnlijk was ze beïnvloed door de ideeën van haar 5-jaar oudere nicht Isabella Agneta Elisabeth van Tuyll van Serooskerken. Zij werd wat kilometers verderop geboren op slot Zuylen en is beter bekend als ‘Belle van Zuylen’. Belle was een zeer vooruitstrevende dame. Op haar 22e publiceerde ze -anoniem – haar eerste novelle ‘Le Noble’. Het was een satire op het adellijke milieu waar ze zelf uitkwam. Ze was zeer kritisch op de standenmaatschappij.

Belle vond zichzelf niet erg geschikt voor het huwelijk, want zo zei ze: “Ik heb geen talent voor ondergeschiktheid” Uiteindelijk trouwde ze wel op haar 31^e en vertrok met haar echtgenoot naar Zwitserland. Daar schreef ze romans en toneelstukken. Ze correspondeerde intensief met haar nicht Annebetje en met verlichte intellectuelen zoals Voltaire of Rousseau.. Daarnaast componeerde ze muziek

Daarom heeft Tijl Beckand een item (5 minuten) over haar gemaakt in zijn programma De Tiende van Tijl. Boeiend geschiedenislesje met prachtige muziek van haar hand op de achtergrond.

https://www.youtube.com/watch?v=1B6kdhM4fak