Zondag bezochten we museum Singer in Laren. In de tentoonstelling ‘Spiegel van de Ziel’ draait alles om de binnenwereld: een vrouw in gedachten verzonken voor haar linnenkast, mistige landweggetjes, het interieur van een rommelig atelier. Siem vermaakte zich schattig met een speurtocht.

Tegenwoordig zoekt de moderne mens rust en balans door yoga, stilte-retraites en meditatie-apps, maar ook eind 19^e eeuw ontstond er –als reactie op de dynamische industrialisatie en oppervlakkige welvaart- behoefte aan contemplatie. Er zijn prachtige schilderijen te zien uit die periode van Toorop, Mondriaan en Van Gogh maar het meest onder de indruk was ik van een schilderij van Jan Mankes: ‘Moeder in de kamer’.

Ik kende Jan Mankes met name als echtgenoot van Anne Zernike, de eerste vrouwelijke predikante van Nederland. Toen zij beroepen werd door een doopsgezinde gemeente in Bovenkneipe, leerde zij de jonge kunstenaar kennen en ze trouwden in 1915. Helaas kreeg Jan al een jaar later tuberculose en hij overleed op zijn 30^e jaar. Hij laat een oeuvre na van een kleine 200 werken. De natuur en dieren -met name vogels- zijn een geliefd onderwerp, maar hij maakte ook (zelf-)portretten en interieurs. Mankes exposeerde al gedurende zijn leven en werd ook toen al gewaardeerd. Collega kunstenaar Richard Roland Holst noemde hem ‘Hollands meest verstilde schilder’. En inderdaad gaat er van zijn schilderijen een zeldzame rust en zachtheid uit.

Jan Mankes overleed in Eerbeek waar hij de laatste jaren van zijn leven met Anne woonde. Er staat daar een beeld van een wit geitje met daarop dit gedicht van Willem de Merode:

Hij heeft de dieren en de stille dingen

Met sterke aandachtigheid tot zich genomen

En lichtend zijn zij weer aan ’t licht gekomen,

Wijl zij het lichten van zijn ziel doorgingen.