“Over de doden praten we niet, die gedenken we” 

Deze zin komt uit De avond is ongemak van Marieke Lucas Rijneveld. De eerste Nederlandstalige roman die in 2020 de International Booker Prize won. Ik las het tijdens de afgelopen lenteachtige dagen in de tuin. Een schril contrast met de sfeer van dit boek. 

De roman gaat over een streng religieus boerengezin waarvan de oudste zoon verdrinkt. Alle gezinsleden worstelen met zijn dood, met elkaar, en met het leven. De drie overgebleven kinderen worden emotioneel aan hun lot overgelaten. Er zijn duistere gedachten, er is geweld, schuld, ontluikende seks en perversie. En heel veel eenzaamheid. De hoofdpersoon wordt Jas genoemd, omdat ze sinds de dood van haar broer haar jas niet meer uittrekt.

Marieke Lucas Rijneveld is ook dichter; door de poëtische taal word je het verhaal ingezogen. Soms wilde ik het boek wegleggen; teveel onheil, duisternis en smerigheid. En toch las ik door, vanwege de ontwapenende hoofdpersoon, door die hypnotiserende taal, en misschien ook de hoop dat ergens iets ten goede keert..

In een artikel van het Humanistisch Verbond (in België) schrijft recensent Victor de Reymaeker:

Lucas (toen nog Marieke) was in gesprek gegaan met haar collega-schrijfster, Lise Spit. Die had haar de raad gegeven “onverbiddelijk” te zijn bij het schrijven. Ze schreef dit in grote letters op de muur, naast het portret van Jan Wolkers. Duidelijk ook een grote bron van inspiratie. Rijneveld zou alles bij elkaar zes jaar schrijven aan “De avond is ongemak” waarbij ze de raad van Lise duidelijk en met succes toepaste.  Wat misschien de overvloed aan seksuele aandacht, het grimmige, het beklemmende, het misselijk makende van de details kan verklaren. 

Ik heb het gelezen, me erin ondergedompeld, en het zal me bijblijven. 

Herlezen? Voorlopig niet. Daarvoor is het me te onverbiddelijk. 

In aanloop naar Goede Vrijdag bereid ik altijd een klassiek muziekprogramma voor, voor in ‘mijn huizen’. Vorige jaren stond de Mattheus Passion centraal, dit jaar zal ik ook andere passiemuziek laten horen zoals Membra Jesu Nostri van Buxtehude en het Stabat Mater van Pergolesi. 

Het is prachtige intense muziek, en we draaien het nu ook veel thuis. Mooi om zo toe te leven naar de Stille Week.

Eigenlijk per toeval plukte ik vorige week ‘de Trooster’ van Esther Gerritsen mee uit de bibliotheek. Het bleek een echte Paas-roman. 

Jacob woont en werkt al jaren in het klooster. Hij is geen kloosterbroeder maar de conciërge van de gemeenschap. Hij doet allerhande klusjes en is daar gelukkig. Hij heeft van jongs af aan een misvormd gezicht, en hij is gewend aan zijn positie als buitenstaander:

Ik herinner me dat mijn buurkinderen vadertje en moedertje speelden, en dan zeiden ze meestal: ‘En jij was de hond’. Ik was volmaakt tevreden dat ik überhaupt een rol had. 

Jacob heeft een eenvoudig geloof, maar is een gecompliceerd mens. Wanneer de charismatische gevallen staatssecretaris Henry op retraite komt, ontstaat er een bijzondere verstandhouding tussen de twee mannen. Henry is geen onbeschreven blad. Tijdens de hele roman voorvoel je ergens dat de vriendschap zal ontaarden, en vraag je je af: wie is nodig voor wie?

Wat een boek! En wat een geweldige schrijfster is Esther Gerritsen toch: prachtige gelaagde personages, treffende dialogen en bespiegelingen, en de grote thema’s van Pasen komen allemaal voorbij: schuld, lijden, boete, vergeving. Bij sommige scenes heb ik een traantje moeten wegpinken.

Maar misschien komt dat ook doordat ik Membra Jesu Nostri op de achtergrond hoorde ..

‘Als je een land echt goed wilt begrijpen, kun je misschien beter een roman lezen dan de krant’

De laatste weken worden we non-stop geconfronteerd met de gruwelijke beelden uit Oekraïne, hopen we vurig op een oplossing, en breken we ons het hoofd over de vraag: Wie is Poetin. Wat drijft hem? En wat denkt ‘de gewone Rus’ hier allemaal van? 

Mijn manier om grip op een situatie te krijgen is: lezen. Vanuit die gedachte las ik Tsjaikovskistraat 40 van Pieter Waterdrinker (roman uit 2017). Waterdrinker woont sinds 1996 afwisselend in Sint-Petersburg (‘een stad als een theater’) en Moskou (‘een metropool als een nachtclub’). Hij vertelt in dit boek over zijn eigen leven, vermengd met de geschiedenis van Rusland: de Revolutie van 1917, het uiteenvallen van de Sovjetunie begin jaren ’90 en hoe Poetin president werd in 1999. 

Ik wist weinig over Rusland, moet ik bekennen.

Een gezellig boek of optimistische geschiedenis is het allerminst. De verhaallijn van de hoofdpersoon laat een hoop mislukkingen, teleurstellingen en worstelingen zien, en de geschiedenis van Rusland is ook geen vrolijke: de exorbitant rijke elite (de tsaren-dynastie) wordt middels een wrede bloedige revolutie omver geworpen en vervangen door een nieuwe kliek die zich wederom verrijkt ten koste van de arme massa. Er wordt geregeerd met repressie en propaganda. En toch is het geen chagrijnig of zwaarmoedig boek. Dat komt zonder twijfel door de meeslepende, rauwe, ironische schrijfstijl van Waterdrinker. Ik wil meer van hem lezen!

Het boek laat zien: er is niets nieuws onder de zon. Of zoals Waterdrinker het zegt: De geschiedenis herhaalt zich niet, maar hij rijmt wel..

Acht jaar geleden scheen de zon ook uitbundig en was ik net moeder geworden. Hoewel ik de hormonen tevoren vreesde, bleken de zwangerschapshormonen een euforische uitwerking op me te hebben. Ik leefde echt die eerste weken op een roze wolk. 

Inmiddels is Siem een grappige, creatieve en gevoelige kerel van acht. 

Hij kijkt het jeugdjournaal en bemerkt natuurlijk onze bezorgdheid over de situatie in de wereld. Hij uit zich op zijn eigen manier. Vol geestdrift pakte zijn stiften en papier en begon een boek te schrijven: ‘Harry Potter en de gevangen Oekraïner.’ Een guillotine op de achtergrond: voor Poetin.

Je weet niet of je moet lachen of huilen. 

Door de oorlog in Oekraïne, worden alle zekerheden die we dachten te hebben, onderuit getrokken. We worden geconfronteerd met een groot dilemma; aan de zijlijn met afgrijzen kijken wat voor drama zich voltrekt op 2000 kilometer afstand, of ingrijpen met het risico van een nucleaire oorlog. 

Toen Siem gedoopt werd, klonk het nummer ‘Kom terug’ van Spinvis in de kerk, en ook op zijn geboortekoortje staan tekstregels uit dit lied. (Onderstaande opname is gemaakt tijdens Oerol 2014). Een zegenbede.

Bij het luisteren van het lied, gaan mijn gedachten nu vooral naar al die ouders die hun kinderen naar het front moeten laten gaan, of juist naar Europa zien afreizen met hun moeders, om zelf te gaan vechten voor volk en vaderland.

Gooi een steen naar de dag
Zo ver als je kunt
Spoel het zout van je huid
Doof het vuur
Volg het spoor dat er ligt
Zoek niet wat er nooit meer is
Was het zand uit je haar
Geef een naam aan ieder jaar
Drink de tranen op je hand
Zwijg er van
Erf de ogen van je kind
Kijk er door
Koester je geheime hart tot het eind

Reis ver, drink wijn, denk na
Lach hard, duik diep
Kom terug

Droom een boot in de zon
Geef hem zeilen en wind
Kus een droevige mond heel zacht
Voor de dag begint
Bewaar een steen in je tas
Uit het land waar je sliep
Waar je de wonden opliep
Waar een koninkrijk verging

Haal de parels uit de zee
Geef ze weg
Vecht met alles wat je hebt
Verlies het goed
Wacht dan tot het lichter wordt
Je hebt de tijd

Reis ver, drink wijn, denk na
Lach hard, duik diep
Kom terug

Sporten is zeg maar niet mijn ding. Dat zal geen schokkende onthulling zijn.

Daarom twijfelde ik even om te beginnen met podcast El Tarangu van het Vlaams-Nederlandse radiocollectief Schik. El Tarangu gaat namelijk over wielrennen. Althans, over een Spaanse wielerheld uit de jaren ’70: Jose Manuel Fuente.

Maar het plot fascineerde me: 

In 2003 krijgt de Vlaamse wielerheld Lucien van Impe een vreemd telefoontje. Zijn oude rivaal José Manuel Fuente is in België en wil met hem afspreken. Op zich geen ongewoon verzoek, maar er is één probleem: wielrenner Fuente is officieel al zeven jaar dood. Toch gaat Lucien op de uitnodiging in…

Het blijkt een fantastische podcast te zijn over heldendom, psychologie, leugens en zingeving. Schik doet haar naam eer aan, maar de podcasts bieden meer dan alleen plezier; ze zetten je aan het denken, zijn heel knap gemaakt en hebben een geweldige spanningsopbouw.

En voor wie er geen genoeg van kan krijgen, nog een paar mooie:

Laura H- de podcast: ook van Schik, over het meisje uit “SweetLakeCity” dat ontsnapte uit het kalifaat met haar twee kleine kinderen

https://collectiefschik.com/werk/584/

De Brand in het Landhuis: bekroonde podcast van acteur Simon Heijmans/NRT over de brand in landgoed Zionsburg in Vught waarbij de bewoner, grootgrondbezitter Ewald Marggraff om het leven komt. 

https://www.nporadio1.nl/podcasts/de-brand-in-het-landhuis

De Blankenberg Tapes -VPRO/Room for Film. Spannende misdaad podcast in 3 delen. Meer zal ik er niet over zeggen..

https://www.vpro.nl/programmas/de-blankenberge-tapes.html